Struktura i funkcjonowanie UE

img04STRUKTURA I FUNKCJONOWANIE UE

1. CHARAKTER PRAWNY UNII EUROPEJSKIEJ

Omawianie tego ważnego zagadnienia należy rozpocząć od krótkiej charakterystyki organizacji międzynarodowej, jej rodzajów oraz specyfiki stanowionego przez nią prawa. Najogólniej, organizację międzynarodową można zdefiniować jako zrzeszenie państw oraz innych podmiotów prawa międzynarodowego, a także krajowych osób fizycznych i prawnych z różnych państw, utworzone w celu realizowania zadań określonych w statucie tej organizacji.

Prawo wyróżnia 2 typy organizacji międzynarodowych:

1. Organizacje międzypaństwowe, międzyrządowe (Governmental Organizations).

Zrzeszają one państwa oraz inne podmioty prawa międzynarodowego i działają na podst. umowy międzynarodowej zawartej przez państwa członkowskie, która określa kompetencje organizacji oraz stosunki pomiędzy jej członkami (umowa ta określana jest m.in. jako statut, traktat konstytucyjny, konstytucja).

2. Organizacje pozarządowe (Non Governmental Organizations).

Zrzeszają one, zarówno osoby fizyczne, jak i podmioty prawa krajowego z różnych państw i działają w oparciu o swój statut, który nie jest umową międzynarodową.

Mając na uwadze status prawny organizacji międzynarodowej zwracamy szczególną uwagę na:

Umowę międzynarodową ustanawiającą konkretną organizację (a także wszelkie zmieniające ją porozumienia). Traktujemy ja jako statut, traktat konstytucyjny organizacji, stanowi on obszar prawa pierwotnego organizacji.

Podejmowanie decyzji wiążących przez organizację międzynarodową na podstawie jej prawa pierwotnego. Decyzje te stają się prawem stanowionym organizacji (mogą one dotyczyć, zarówno jej wewnętrznego funkcjonowania -prawo wewnętrzne organizacji, jak i odnosić się do państw członkowskich organizacji -prawo pochodne, wtórne organizacji.

Kolejną ważną dla ustalenia charakteru prawnego Unii Europejskiej kwestią jest podmiotowość prawna organizacji międzynarodowej. Do niedawna za najważniejszy podmiot prawa międzynarodowego uznawane były państwa. Państwa tworzyły prawo międzynarodowe i dbały, aby było ono przez wszystkich przestrzegane. Począwszy od XX w., coraz częściej dyskutowano nt. podmiotowości prawnomiędzynarodowej innych uczestników stosunków międzynarodowych, w tym organizacji międzypaństwowych. Po II wojnie światowej środowiska prawnicze przychyliły się do stanowiska, że organizacje międzypaństwowe posiadają podmiotowość prawnomiędzynarodową. Potwierdziła to opinia Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w 1949 r. Znawcy prawa zastanawiali się też nad zakresem podmiotowości organizacji międzypaństwowych. Uznano, że wyznacza go umowa międzynarodowa, statut przyjęty przez państwa założycielskie organizacji. Organizacje tego typu utworzone przez państwa założycielskie mają tendencję do rozwijania się i stawania strukturami coraz bardziej niezależnymi od jej członków. Przyjmuje się, że organizacje międzynarodowe mogą posiadać podmiotowość prawną także w rozumieniu prawa krajowego.

Na Unię Europejską należy patrzeć z perspektywy organizacji międzypaństwowej utworzonej przez państwa założycielskie, państwa członkowskie. Organizacja ta działa na podstawie Traktatu z Maastricht o Unii Europejskiej będącego umową międzynarodową (podpisany 7.02.1992 r.). Traktat wszedł w życie 1 listopada 1993 r. W Traktacie z Maastricht państwa założycielskie nie przyznały Unii Europejskiej podmiotowości prawnomiędzynarodowej. W art. 1 TUE zapisano, że „Niniejszym Traktatem Wysokie Umawiające się Strony ustanawiają między sobą Unię Europejską”. Unia Europejska nie posiada też własnej struktury instytucjonalnej. Jeśli potocznie mówimy o „instytucjach unijnych” to mamy na myśli instytucje Wspólnot Europejskich. Rada Europejska, zgodnie z art. 4 TUE jest jedynym organem Unii Europejskiej. Unii Europejskiej nie można sklasyfikować jako typowej organizacji międzynarodowej czy też federacji lub konfederacji. Optymalną definicję Unii Europejskiej zaproponował Jan Barcz, wg którego:

Unia Europejska jest specyficzną strukturą organizacyjną, nie posiadającą osobowości prawnej, działającą na podstawie umowy międzynarodowej i znajdującą się przy tym w ciągłym rozwoju.

Powszechnie przyjęło się przedstawianie struktury Unii Europejskiej jako „świątyni” zbudowanej w oparciu o trzy filary. Zgodnie z art. 1 Traktatu z Maastricht, Unię Europejską stanowią „Wspólnoty Europejskie, uzupełnione politykami i formami współpracy”. Obrazują je 3 Filary:

I Filar „Unia Gospodarczo─Walutowa”

II Filar „Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa”

III Filar „Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych”

I Filar „Unia Gospodarczo─Walutowa” (TWE, TEWEA)

I─szy Filar Unii Europejskiej stanowi kontynuację współpracy gospodarczej Wspólnot Europejskich realizowanej przed wejściem w życie Traktatu z Maastricht. Celem tego Filara jest zacieśnianie współpracy gospodarczej pomiędzy Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej w ramach wspólnego rynku oraz unii celnej i walutowej. W momencie wejścia w życie Traktatu z Maastricht, 1 listopada 1993 r., I─szy Filar Unii Europejskiej tworzyły 3 wspólnoty: Europejska Wspólnota Gospodarcza -EWG, która z chwilą powstania Unii Europejskiej stała się Wspólnotą Europejską -WE, Europejska Wspólnota Energii Atomowej -EWEA i Europejska Wspólnota Węgla i Stali –EWWiS (art. 1 TUE). Traktat ustanawiający EWWiS z 1957 r. został zawarty na okres 50 lat i wygasł 23 lipca 2002 r., wobec czego obecnie I─szy Filar Unii Europejskiej tworzą już tylko 2 wspólnoty –WE oraz EWEA. Funkcjonowanie I─go Filara opiera się na reżimie wspólnotowym, co oznacza, że wszystkie Państwa Członkowskie Unii Euroepjskiej w sposób bezwzględny muszą się podporządkować wspólnym ustaleniom dot. funkcjonowania Unii Gospodarczo─Walutowej oraz regulacjom prawa wspólnotowego w tej dziedzinie.

II Filar „Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa” (Tyt. V, art.11─29 TUE)

II─gi Filar Unii Europejskiej ma na celu koordynację polityk zagranicznych Państw Członkowskich Unii Europejskiej. Celem tego Filara jest: ochrona wspólnych wartości, interesów oraz integralności Unii Europejskiej, umacnianie bezpieczeństwa Wspólnoty w wymiarze międzynarodowym, troska o pokój na świecie, wspieranie współpracy międzynarodowej oraz rozwój i umacnianie demokracji.

Funkcjonowanie II Filara opiera się na współpracy międzyrządowej, co oznacza, że współpraca pomiędzy Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej w zakresie spraw Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (WPZiB) odbywa się na szczeblu rządów poszczególnych państw UE. Brak reżimu wspólnotowego w II Filarze sprawie, że poszczególne Państwa Członkowskie Unii Euroepjskiej nie zawsze podporządkowują się wspólnym ustaleniom dot. polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.

III Filar „Współpraca w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych” (Tyt. IV TWE oraz Tyt. VI TUE)

Pierwotnie, w chwili wejścia w życie Traktatu z Maastricht, III Filar Unii Europejskiej nosił nazwę „Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych”. Od wejścia w życie Traktatu Amsterdamskiego (1999 r.), sprawy związane ze swobodnym przepływem osób (wizy, azyl oraz imigracja) uwspólnotowiono, tj. przeniesiono je do I Filara (Tyt. IV TWE) i wraz z tym zmieniono nazwę II Filara. Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych znalazła się w Tyt. VI TUE (art. 29─42). Celem III Filara jest zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego Unii Europejskiej. Chodzi tutaj o prowadzenie skoordynowanej polityki w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, a konkretnie: zwalczanie narkomanii i handlu narkotykami, przestępczości zorganizowanej, współpracę policji przy zwalczaniu przestępczości pospolitej, współpracę sądową w sprawach cywilnych, karnych oraz celnych, zwalczanie terroryzmu, regulacje dot. wjazdu osób na terytorium UE i ochronę jej granic zewnętrznych, politykę imigracyjną i azylową.

Funkcjonowanie III Filara opiera się, podobnie jak w przypadku II Filara, na współpracy międzyrządowej, co oznacza, że współpraca pomiędzy Państwami Członkowskimi UE w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych odbywa się na szczeblu rządów poszczególnych państw UE.

2. ŹRÓDŁA PRAWA WSPÓLNOTOWEGO

Pod pojęciem źródła prawa rozumiemy akt prawny, który zawiera przepisy prawne, z treści których można wyinterpretować normy prawne, czyli przyjęte przez prawodawcę wzorce postępowania. Źródła prawa wspólnotowego dzielimy na 2 grupy:

I. Prawo pierwotne

Obejmuje ono umowne prawo międzynarodowe, które dało podstawy do powstania i ewolucji Wspólnot Europejskich. Prawo pierwotne tworzą traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich oraz wszystkie dokumenty wprowadzające zmiany i uzupełnienia do traktatów. Akty prawa pierwotnego, przyjęte zostały z zachowaniem przewidzianego dla nich trybu zawierania umów międzynarodowych, ich postanowienia były ratyfikowane zgodnie z wymogami konstytucyjnymi obowiązującymi w poszczególnych Państwach Członkowskich Wspólnot Europejskich. Do źródeł prawa pierwotnego Wspólnot zaliczamy:

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali z 18 kwietnia 1951 r.

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą z 25 marca 1957 r. (po powstaniu UE zastąpił go Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską)

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej z 25 marca 1957 r. (tzw. Euratom)

-Konwencja o niektórych wspólnych instytucjach dla EWG i Euratomu (weszła w życie wraz z Traktatami Rzymskimi 1 stycznia 1958 r.)

-Traktat o fuzji instytucji wspólnotowych podpisany 8 kwietnia 1965 r. (wszedł w życie 1 lipca 1967 r.)

-Dwa traktaty budżetowe z lat 1970 r. i 1975 r.

-Akt o wyborach bezpośrednich do Parlamentu Europejskiego z 1976 r.

-Jednolity Akt Europejski podpisany 17 i 28 lutego 1986 r. (wszedł w życie 1 lipca 1987 r.)

Traktat z Maastricht o Unii Europejskiej z 7 lutego 1992r. (wszedł w życie 1 listopada 1993 r.)

Traktat Amsterdamski z 2 października 1997 r. (wszedł w życie 1 maja 1999r.)

Traktat z Nicei z 26 lutego 2001 r. (wszedł w życie 1 lutego 2003 r.)

Traktat Lizboński z 13 grudnia 2007 r. (miał wejść w życie 1 stycznia 2009 r., ale nie został do tej pory ratyfikowany przez wszystkie Państwa Członkowskie UE)

-Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej z 7 grudnia 2000 r. (miała obowiązywać w całej UE po ratyfikacji Traktatu Lizbońskiego)

-Traktaty o przystąpieniu nowych członków (tzw. umowy akcesyjne)

-Wszelkie protokoły, załączniki i deklaracje do w/w. dokumentów

II. Prawo wtórne

Jest ono zespołem norm prawnych ustanowionych przez instytucje wspólnotowe w celu wykonania ich zadań traktatowych. Źródła wspólnotowego prawa wtórnego obejmują:

Rozporządzenia

Dyrektywy

Decyzje

Opinie

Zalecenia

Konwencje zawierane przez państwa członkowskie na podst. art.20 i 220 TWE

Umowy międzynarodowe

Zasady rządzące prawem wspólnotowym:

1. Zasada nadrzędności nad prawem krajowym

2. Zasada bezpośredniego stosowania

3. Zasada bezpośredniej skuteczności

1. Zasada nadrzędności prawa wspólnotowego nad prawem krajowym oznacza, że w sytuacji konfliktu pomiędzy treścią prawa wspólnotowego a postanowieniami prawa krajowego, prawo wspólnotowe ma pierwszeństwo zastosowania. W takiej sytuacji organ stosujący prawo (np. sąd, urząd celny czy skarbowy) musi oprzeć swoją decyzję na prawie wspólnotowym. Nie oznacza to bynajmniej, że przepis prawa krajowego, który pozostaje w sprzeczności z prawem wspólnotowym nie obowiązuje lub jest nieważny. Prymat dotyczy tylko stosowania prawa (np. wydawania wyroków lub decyzji). Przepis prawa krajowego będzie miał w dalszym ciągu zastosowanie w sprawach (sporach), w których nie występuje tzw. „element wspólnotowy”.

2. Zasada bezpośredniego stosowania oznacza, że norma prawa wspólnotowego jest prawem pozytywnym państwa członkowskiego, bez konieczności wprowadzania jej do krajowego porządku prawnego, co ma miejsce w przypadku prawa międzynarodowego. Normy prawa wspólnotowego nie mogą być publikowane w Dzienniku Ustaw w Państwie Członkowskim UE, tak, jak to się dzieje w przypadku norm prawa stanowionego przez parlament krajowy. Normy prawa wspólnotowego są publikowane w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich.

3. Zasada bezpośredniej skuteczności oznacza, że prawo wspólnotowe może nadawać wprost pewne prawa jednostkom lub nakładać na nie określone obowiązki, bez konieczności jakichkolwiek dodatkowych działań Państwa Członkowskiego UE. W postępowaniu przed sądem krajowym osoba fizyczna lub prawna może powoływać się na treść prawa wspólnotowego oraz wywodzić z niego określone prawa dla siebie lub obowiązki dla drugiej strony.

3. INSTYTUCJE WSPÓLNOT EUROPEJSKICH

Unia Europejska nie wytworzyła osobnych instytucji od tych, które wykreowały na mocy swoich traktatów ustanawiających Wspólnoty Europejskie (Europejska Wspólnota Węgla i Stali, Europejska Wspólnota Gospodarcza (obecnie Wspólnota Europejska) i Europejska Wspólnota Energii Atomowej). Jedynie Wspólnoty Europejskie dysponują podmiotowością prawną i realizują ją za pośrednictwem własnych instytucji. Dotychczasowe instytucje Wspólnot Europejskich są instytucjami tych Wspólnot, nie zaś Unii Europejskiej utworzonej wraz z wejściem w życie 1 listopada 1993 r. Traktatu z Maastricht o Unii Europejskiej (TUE). Jednakże TUE powierzył istniejącym już instytucjom wspólnotowym realizację konkretnych działań należących do wspólnych zadań Państw Członkowskich Unii Europejskiej.

Zgodnie z art. 3. TUE, Unia Europejska dysponuje „jednolitymi ramami instytucjonalnymi, które zapewniają spójność i ciągłość działań podejmowanych do osiągnięcia jej celów, przy poszanowaniu i rozwijaniu dorobku wspólnotowego”. Jednolity system instytucjonalny oznacza, że zarówno Wspólnoty Europejskie, jak i Unia Europejska, posługują się tymi samymi instytucjami (co nie zmienia faktu, że instytucje o których tu mowa są instytucjami Wspólnot Europejskich). Struktura instytucjonalna Wspólnot Europejskich podlegała ewolucji wraz ze zmianami zachodzącymi w tej organizacji. Instytucje wspólnotowe (zw. też organami) wymienia Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską. Wyjątek stanowi Rada Europejska, która nie jest zaliczona do instytucji wspólnotowych i pozostaje jedynym organem Unii Europejskiej (art. 4 TUE).

Instytucje i organy wspólnotowe można pogrupować w następujący sposób:

INSTYTUCJE GŁÓWNE

Parlament Europejski (European Parliament)

Historycznie biorąc, PE jest kontynuacją -Wspólnego Zgromadzenia, które utworzono dla Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (od 1952 r.). PE jest jednoizbowym parlamentem reprezentującym obywateli wszystkich Państw Członkowskich Unii Euroepjskiej. Członkowie PE (deputowani) są reprezentantami poszczególnych narodów i dlatego nie są wiązani żadnymi instrukcjami. Deputowani nie mogą być jednocześnie członkami rządu lub parlamentu krajowego, a także pozostawać w czynnej służbie urzędniczej w pozostałych instytucjach wspólnotowych. Są oni wybierani na 5─letnie kadencje w powszechnych i bezpośrednich wyborach, które odbywają się we wszystkich Państwach Członkowskich Unii Europejskiej. Posłowie zasiadają w PE wg przynależności do poszczególnych frakcji politycznych, a nie przynależności narodowej. W PE działa obecnie 7 grup politycznych. PE wybiera spośród swoich członków -Przewodniczącego PE (na okres 2,5 roku, tj. na połowę kadencji). Obecnie PE liczy 785 członków. Liczba posłów do PE wybieranych w poszczególnych Państwach Członkowskich Unii Europejskiej jest uzależniona przede wszystkim od wielkości danego kraju, tj. liczby jego mieszkańców. Członkowie PE korzystają z przywilejów oraz immunitetów (jurysdykcyjnego i materialnego). W PE nie używa się jednego, wspólnego języka, jego obrady są prowadzone we wszystkich językach Państw Członkowskich Unii Euroepjskiej i są tłumaczone symultanicznie.

Polsce, zgodnie z ustaleniami Traktatu Nicejskiego, przyznano 50 miejsc w PE (obecnie, po raz pierwszy i ostatni, obsadzamy wyjątkowo 54 miejsca w PE ze względu na opóźnienie w akcesji Rumunii i Bułgarii, które znalazły się w Unii Europejskiej od 2007 r.)

Kompetencje PE:

-pełni funkcje prawodawczą

-współdziała w uchwalaniu budżetu UE (zatwierdza go i udziela Komisji Europejskiej absolutorium z jego wykonania)

-wyraża zgodę na stowarzyszenie państwa lub organizacji międzynarodowej ze Wspólnotami Europejskimi

-udziela zgody na nałożenie sankcji na Państwo Członkowskie Unii Europejskiej, które nie przestrzega prawa wspólnotowego

-powołuje Rzecznika Praw Obywatelskich

-bierze udział w zatwierdzaniu składu Komisji Europejskiej (w tym jej Przewodniczącego) oraz Trybunału Obrachunkowego

-posiada liczne uprawnienia kontrolne

-posiada prawo do konsultacji oraz informacji dot. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa Unii Europejskiej.

Siedziba PE mieści się w Strasburgu, większość obrad PE odbywa się Brukseli (tam też działają Komisje PE), w Luksemburgu znajduje się natomiast Sekretariat oraz Biblioteka PE. Obecnie Przewodniczącym PE jest Hans─Gert Pöttering (zob., http://www.europarl.europa.eu).

Rada Unii Europejskiej (Council of the European Council)

Rada Unii Europejskiej, zwana też Radą lub Radą Ministrów, jest głównym organem decyzyjnym Wspólnot Europejskich. Każdy członek Rady działa na podstawie mandatu swego państwa i reprezentuje jego interesy. Skład Rady jest zmienny i zależy od materii będącej przedmiotem jej obrad. Wyróżniamy Rady ogólną w których zasiadają ministrowie spraw zagranicznych Państw Członkowskich Unii Europejskiej i Rady techniczne, branżowe, z udziałem pozostałych ministrów tych państw. W przypadku rozpatrywania kompleksowych zagadnień, kilka składów ministerialnych może obradować łącznie. Przewodniczącym Rady jest minister z państwa, które aktualnie sprawuje Prezydencję. Przewodnictwo Rady sprawowane jest w cyklu 6─miesięcznym (I─sza poł. roku do czerwca włącznie; II─poł. roku od lipca do końca roku kalendarzowego) i obejmuje kolejno poszczególne Państwa Członkowskie Unii Europejskiej (kolejność kadencji ustalana jest jednomyślnie). Obrady Rady Unii Europejskiej nie są jawne, odbywają się przynajmniej raz w miesiącu. Z reguły uczestniczy w nich także przedstawiciel Komisji Europejskiej. Prace Rady są przygotowywane i koordynowane przez Komitet Stałych Przedstawicieli (COREPER), który tworzą stali przedstawiciele Państw Członkowskich Unii Europejskiej pracujący w Brukseli, gdzie ma swoją siedzibę Rada.

Kompetencje RUE:

-posiada funkcję prawodawczą (uchwala rozporządzenia, dyrektywy i inne akty prawne)

-może wzywać Komisję Europejską do podejmowania określonych działań

-wspólnie z Parlamentem Europejskim zajmuje się uchwalaniem budżetu Unii Europejskiej

-koordynuje politykę gospodarczą Państw Członkowskich Unii Europejskiej

-zawiera umowy z państwami lub organizacjami międzynarodowymi

-zawiera umowy o stowarzyszeniu i przyjmowaniu nowych członków

-pracuje przy przyjmowaniu wspólnych stanowisk, decyzji ramowych, decyzji i konwencji

-realizuje wytyczne Rady Europejskiej w zakresie Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa Unii Europejskiej

Polsce przyznano 27 głosów w Radzie Unii Euroepjskiej. Obecnie Prezydencję w Radzie sprawują Czechy, w II─giej poł. 2009 r. Prezydencję przejmie Szwecja (zob. http://www.consilium.europa.eu).

Komisja Europejska (European Commission)

Komisja Europejska (a dokł. Komisja Wspólnot Europejskich) jest organem kolegialnym, w rodzaju rządu Unii Europejskiej, który odpowiada za bieżącą politykę Unii, nadzoruje prace wszystkich jej agencji oraz zarządza jej funduszami. Zgodnie z ustaleniami Traktatu Nicejskiego, członkami Komisji są komisarze, których liczba odpowiada liczbie Państw Członkowskich Unii Europejskiej (zgodnie z zasadą 1 państwo─1 komisarz). Każdy komisarz jest odpowiedzialny za określoną dziedzinę, podobnie jak minister w rządzie. Komisarze są wyznaczani przez rządy poszczególnych Państw Członkowskich Unii Europejskiej, posiadają status funkcjonariuszy międzynarodowych, nie mogą być odwołani przez państwa, które ich przedstawiły i nie mogą być związani żadnymi instrukcjami ze strony rządów tych państw. Zapisy traktatowe wymagają od komisarzy całkowitej niezależności w sprawowaniu ich urzędu. Komisarzy obowiązuje bezwzględny zakaz zwracania się do swoich rządów po instrukcje oraz zakaz przyjmowania poleceń rządowych. Komisarze mają obowiązek działania w interesie całej Unii Europejskiej, a nie poszczególnych państw Wspólnoty.

W ramach Komisji działają -Dyrekcje Generalne, którym przydzielone są konkretne dziedziny, takie jak np. stosunki zewnętrzne, polityka regionalna czy ochrona środowiska. Na czele Dyrekcji Generalnych stoją dyrektorzy odpowiedzialni przed komisarzami Komisji, którym przydzielono określone dziedziny. Przykładowo, polskim komisarzem w Komisji Europejskiej jest Danuta Hübner odpowiadająca za realizację polityki regionalnej Unii Europejskiej (Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej). Działalność Komisji wspierają też 4 komitety: wspólnej polityki handlowej, Europejskiego Funduszu Socjalnego, transportowy i monetarny. Wykonując swoje uprawnienia Komisja Europejska pracuje pod politycznym kierownictwem Przewodniczącego Komisji.

Kompetencje KE:

-jedyna instytucja wspólnotowa posiadająca prawo inicjatywy ustawodawczej

-zarządzanie Wspólnotami

-zapewnienie właściwego funkcjonowania i rozwoju wspólnego rynku oraz realizacji polityk unijnych

-kontrola przestrzegania zapisów traktatowych oraz wspólnotowego prawa pochodnego

-wszczynanie postępowań o naruszanie zapisów traktatowych

-przygotowywanie propozycji traktatów i innych aktów prawa międzynarodowego

-prowadzenie negocjacji z państwami ubiegającymi się o członkostwo w Unii Europejskiej

-wykonywanie (na własną odpowiedzialność) budżetu oraz administrowanie funduszami unijnymi

Obecnie przewodniczącym Komisji Europejskiej jest José Manuel Barroso. Siedziba Komisji znajduje się w Brukseli (zob., http://ec.europa.eu).

Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich (The Court of Justice of the European Communities)

Trybyanł Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, zwany też Trybunałem lub Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości pełni funkcję sądu międzynarodowego, konstytucyjnego i administracyjnego. W jego skład wchodzi 27 sędziów przedstawianych przez Państwa Członkowskie Unii Europejskiej, mianowanych za wspólnym porozumieniem rządów tych państw na 6─letnie kadencje (ich mandat jest odnawialny). Sędziowie Trybunału są wyznaczani spośród wybitnych prawników, najczęściej osób zajmujących stanowiska w sądach krajowych. Muszą oni być osobami kompetentnymi, bezstronnymi i o nieposzlakowanej opinii. Przy Trybunale działa także 8 rzeczników generalnych (adwokatów) wybieranych również na 6─letnie kadencje. Mają oni za zadanie wspomagać Trybunał w jego pracach, co czynią przedstawiając rzetelne i obiektywne opinie prawne w sprawach przydzielonych im przez sędziów Trybunału. Trybunał Sprawiedliwości obraduje w zależności od rozpatrywanych spraw w składzie pełnym, w składzie Wielkiej Izby (13 sędziów) lub w izbach składających się z 3 lub 5 sędziów. Sędziowie są z zasady przedstawicielami Unii Europejskiej i nie mogą orzekać w sprawach, których stroną jest państwo, które przedstawiło ich na funkcję sędziowską. Sędziowie Trybunału wybierają spośród siebie Przewodniczącego. Co 3 lata dokonuje się częściowej wymiany składu sędziowskiego i adwokackiego TS (rotacja). Językiem urzędowym TS jest jęz. francuski.

Kompetencje ETS:

-orzekanie o legalności aktów prawnych wydawanych przez inne instytucje wspólnotowe oraz o ich zgodności z zapisami traktatów

-prezentowanie obowiązującej wykładni wspólnotowych aktów prawnych

-podejmowanie (na wniosek Komisji) decyzji wobec państw nie wypełniających zobowiązań traktatowych

-rozpoznawanie sporów pomiędzy Państwami Członkowskimi Unii Euroepjskiej lub pomiędzy tymi państwami a Komisja Euroepjską

-rewidowanie wyroków Sądu Pierwszej Instancji

-rozpatrywanie skarg wnoszonych przez osoby fizyczne i prawne

Obecnym Przewodniczącym Trybunału Sprawiedliwości jest Grek –Vassilios Skouris. Polskim sędzią TSWE jest Jerzy Makarczyk. 2 października 2009 r. zastąpi go sędzia Trybunału Konstytucyjnego Marek Safjan. Siedziba Trybunału znajduje się w Luksemburgu (zob., http://www.curia.europa.eu).

Sąd Pierwszej Instancji (The Court of First Instance)

AKAPITSąd Pierwszej Instancji utworzono przy Trybunale Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich na mocy Jednolitego Aktu Europejskiego (działa od 1.I.1989 r.). Sąd ten został powołany w celu odciążenia w pracy Trybunału Sprawiedliwości W jego skład wchodzi co najmniej 1 sędzia z każdego Państwa Członkowskiego UE. Wszyscy sędziowie są wybierani na 6─letnie kadencje odnawiane co trzy lata. Tworzą oni 5 izb w składach trzy lub siedmioosobowych rozstrzygających spory osób fizycznych i prawnych ze Wspólnotami Europejskimi. W szczególnych przypadkach Sąd może orzekać w pełnym składzie Wielkiej Izby (13 sędziów). Od orzeczeń wydanych przez Sąd Pierwszej Instancji przysługuje ograniczone odwołanie do Trybunału Sprawiedliwości w terminie do 2 miesięcy (kwestie proceduralne -uchybienia procesowe oraz naruszenie prawa wspólnotowego).

Kompetencje SPI:

-rozpatrywanie skarg wnoszonych przez osoby fizyczne i prawne na akty prawne instytucji wspólnotowych lub zaniechania działania przez te instytucje

-rozpatrywanie skarg wnoszonych przez Państwa Członkowskie Unii Europejskiej przeciwko Komisji Europejskiej i Radzie Unii Europejskiej (w niektórych dziedzinach)

-rozpatrywanie wniosków o odszkodowanie za straty wyrządzone przez instytucje wspólnotowe i ich pracowników

-rozpatrywanie skarg dot. umów zawartych przez Wspólnoty Europejskie

-rozpatrywanie skarg dot. wspólnotowych znaków towarowych

Obecnie przewodniczącym Sądu Pierwszej Instancji jest Luksemburczyk Marc Jaeger, zaś polskim sędzią Irena Wiszniewska─Białecka. Siedziba Sądu Pierwszej Instancji znajduje się w Luksemburgu (zob., http://curia.europa.eu).