Innowacyjność i nowoczesne technologie

img02INNOWACYJNOŚĆ I NOWOCZESNE TECHNOLOGIE

Jedną z charakterystycznych cech współczesnej gospodarki, na  którą zwraca się coraz większą uwagę, jest jej  reorientacja, która polega na stopniowym przechodzeniu od gospodarki materiałochłonnej do gospodarki opartej na wiedzy i nowoczesnych technologiach. W XXI wieku, państwa i regiony  konkurować będą między sobą nie tyle poprzez wykorzystywanie posiadanych zasobów materialnych, naturalnych, ile poprzez zasoby niematerialne, a dokł. poprzez wiedzę i technologie. Nowy typ gospodarki określanej najczęściej mianem -Gospodarki Opartej na Wiedzy (GOW) bazuje na potencjale intelektualnym, nauce oraz na innowacjach. Innowacyjność jest dziś jednym z najważniejszych czynników decydujących o możliwościach rozwoju gospodarek oraz ich konkurencyjności.

1. INNOWACYJNOŚĆ = KONKURENCYJNOŚĆ

Innowacje są podstawą przy budowaniu Gospodarki Opartej na Wiedzy. Dla Josepha A. Schumpetera, jednego z twórców nowoczesnej ekonomii oraz prekursora badań nad innowacjami, innowacja jest funkcją składającą się z kreatywnego myślenia oraz działania. W tym rozumieniu, innowacją jest, zarówno wprowadzenie nowego produktu, nowej metody produkcji, jak i otwarcie nowego rynku sprzedaży, zaopatrzenia czy zaprowadzenie nowej formy organizacji1. Możemy więc mówić o różnych typach innowacji –technicznych, technologicznych, marketingowych i organizacyjnych2. Ważne jest, aby właściwie rozumieć czym są innowacje. Chodzi o to, aby patrzyć na dwa sposoby. Z jednej strony, innowacje należy traktować jako rezultaty i odnosić je do różnego rodzaju dóbr, usług czy nowych sposobów organizacji, z drugiej zaś strony, innowacje powinno się rozumieć jako procesy i mówić o nich jako o zjawiskach innowacyjnych. W tym drugim rozumieniu, co jest tutaj bardzo ważne, innowacje obejmują nie tylko ostateczny rezultat, ale także wszelkie działania poprzedzające powstanie innowacji, tj. powstanie pomysłu, prace badawczo─rozwojowe i projektowe, produkcję, marketing oraz upowszechnianie innowacji. Tak więc dynamiczny, interakcyjny modelu innowacji, można zdefiniować jako ciąg interakcji od powstania idei innowacji do jej wdrożenia i upowszechnienia, którego celem jest zmiana produktowa, technologiczna, organizacyjna i społeczna. Proces ten charakteryzuje się nowym sposobem zastosowania nauki i technologii, zapewniającym sukces rynkowy.

Innowacje są efektem zdobytych przez nas informacji oraz powstałej w oparciu o te informacje wiedzy, którą ostatecznie mamy wykorzystać w sposób praktyczny. Należy zwrócić uwagę, że innowacje są też procesem uczenia się. Uczestniczą w nim, zarówno pojedyncze przedsiębiorstwa, jak i całe regiony. Każdy z  podmiotów zaangażowanych w tworzenie innowacji posiada określone możliwości gromadzenia wiedzy oraz jej wykorzystania (zależą one m.in. od zasobów ludzkich, naukowych czy technicznych). Na rozwój innowacyjności wpływają przede wszystkim –postęp technologiczny, zmieniające się oczekiwania odbiorców towarów i usług oraz narastająca konkurencja na rynku3 

W rozważaniach nt. innowacyjności oraz blisko z nią związanej konkurencyjności należy się odwołać do badań wybitnego, współczesnego ekonomisty amerykańskiego -Michaela E. Portera (1947─). Według Portera, prawdziwe bogactwo narodu nie jest rzeczywistością dziedziczoną, o której  decydują surowce naturalne, potencjał siły roboczej danego społeczeństwa czy wartość określonej waluty. Bogactwo narodów jest, jego zdaniem, wypracowywane przez pokolenia. Konkurencyjność państw jest uzależniona od zdolności ich społeczeństw do tworzenia i przyswajania wiedzy oraz wprowadzania innowacji w gospodarce. Zdaniem Portera rozwój gospodarczy jest bezpośrednio uzależniony od wdrażania innowacji. Wysoki poziom innowacyjności i w jego efekcie także konkurencyjności państwa, zdaniem ekonomisty, przekłada się bezpośrednio na wysoki poziom życia jego obywateli4. Osiąganie i utrzymywanie przewagi konkurencyjnej państwa w wymiarze międzynarodowym jest, wg Portera, ściśle uzależnione od zdolności gospodarki konkretnego państwa do wprowadzania innowacji5.

 2. INOWACYJNOŚĆ W UNII EUROPEJSKIEJ

Znaczenie innowacji dla rozwoju i konkurencyjności gospodarek krajowych nie podlega dziś dyskusji. W Unii Europejskiej, innowacyjność traktowana jest jako warunek konieczny dla rozwoju całej Wspólnoty. Przekonanie to znajduje wyraz w wielu dokumentach unijnych, a zwł. w najważniejszej strategii wspólnotowej -Strategii Lizbońskiej.

Podstawowym celem przyjętej na posiedzeniu Rady Europejskiej w Lizbonie w 2000 r. Strategii Lizbońskiej, jest zbudowanie w Unii Europejskiej najbardziej konkurencyjnej i dynamicznie rozwijającej się gospodarki na świecie, opartej na wiedzy, zdolnej do trwałego rozwoju oraz tworzenia coraz większej liczby lepszych miejsc pracy przy jednoczesnym zapewnieniu jak największej  spójności społecznej. Strategia Lizbońska wymagała podjęcia przemyślanych i jednocześnie konsekwentnych działań na wielu polach, m.in.: edukacji, badań naukowych, finansów publicznych, tworzenia społeczeństwa informacyjnego czy budowy Gospodarki Opartej na Wiedzy. Strategię Lizbońską oparto od początku na założeniu, że państwa członkowskie Unii Europejskiej wykorzystają maksymalnie wspólnotowy potencjał naukowo─badawczy, zwł. w dziedzinie nowoczesnych technologii. Miał on stać się siłą napędową unijnej gospodarki. Kiedy w 2004 r. specjalny zespół pod kierownictwem byłego premiera Holandii, Wima Koka, przygotowywał raport podsumowujący rezultaty wdrażania Strategii Lizbońskiej, okazało się, że nie udało się na większą skalę zrealizować zasadniczych celów tego planu. Przegląd Strategii Lizbońskiej, którego dokonano na szczycie Rady Europejskiej w marcu 2005 r., zaowocował redefinicją jej najważniejszych celów. W Odnowionej Strategii Lizbońskiej położono jeszcze większy nacisk na zapewnienie trwałego rozwoju gospodarczego Wspólnoty oraz na tworzenie nowych miejsc pracy. Kluczem do sukcesu Odnowionej Strategii Lizbońskiej stały się –innowacyjność, Gospodarka Oparta na wiedzy oraz poprawa warunków prowadzenia działalności gospodarczej we Wspólnocie6. 

Pomimo trudności związanych z realizacją Strategii Lizbońskiej, Unia Europejska jest zdeterminowana dalej podążać za jej wytycznymi. Stawka w tym swoistym „wyścigu ze światem”, zwł. z najbardziej rozwiniętymi państwami, takimi jak Stany Zjednoczone, Japonia, Korea Płd. czy Chiny jest bardzo wysoka. Realizacja Strategii Lizbońskiej i w jej konsekwencji zbudowanie w Unii Europejskiej nowoczesnej, innowacyjnej i konkurencyjnej gospodarki, zadecyduje o przyszłości, zarówno poszczególnych państw członkowskich Wspólnoty, jak i całej Unii Europejskiej.

Jednym z kluczowych czynników rozwoju Unii Europejskiej, na który zwracamy tutaj uwagę, jest innowacyjność, na polu której Wspólnota ciągle przegrywa walkę z takimi potęgami gospodarczymi i technologicznymi jak wym. już Stany Zjednoczone czy Japonia. Problemem dla Unii Europejskiej jest także systematyczny awans technologiczny wschodzących potęg gospodarczych XXI w., tj. Chin oraz Indii. Kraje te, które do niedawna wygrywały jedynie w wyścigu o osiągnięcie jak najniższych kosztów produkcji oraz jak największej wydajności produkcji wytworów mało zaawansowanych technologicznie, szybko się uczą i obecnie stają się coraz większą konkurencją dla Zachodu, w tym Unii Europejskiej, w dziedzinie nowoczesnych technologii oraz produkcji towarów zaawansowanych technologicznie. Konkurencja wym. państw może się okazać poważnym zagrożeniem dla aspiracji Unii Europejskiej wyrażonych w Strategii Lizbońskiej, zgodnie z którymi Wspólnota ma się znaleźć w ścisłej czołówce najbardziej konkurencyjnych oraz zaawansowanych technologicznie gospodarek świata.

Realizacja Strategii Lizbońskiej, kładącej nacisk na podnoszenie poziomu innowacyjności gospodarki wspólnotowej, przynosi Unii Europejskiej konkretne korzyści. Pokazuje to przykładowo raport  Światowego Forum Ekonomicznego (Word Economic Forum) z 2008 r., wskazujący na związany z wdrażaniem Strategii Lizbońskiej wzrost unijnego PKB7. Dla pomyślnej realizacji Strategii Lizbońskiej, jak już zwróciliśmy uwagę, kluczowe znaczenie ma wdrażanie innowacji oraz budowa opartej na innowacjach nowoczesnej gospodarki. Chociaż Unia Europejska posiada ogromny potencjał naukowy oraz rozbudowane zaplecze badawcze, wdrażanie innowacji napotyka ciągle na poważne bariery. Jest to jeden z powodów nazbyt wolnego rozwoju gospodarki wspólnotowej i problemów z  „dogonieniem” przez Unię Europejską państw wysoko rozwiniętych spoza Wspólnoty. Z problemów tych zdaje sobie sprawę Komisja Europejska. Według Komisji, w Unii Europejskiej tworzymy wiele wynalazków oraz innowacji, jednak ciągle napotykamy na trudności z wdrażaniem tych rozwiązań w różnych dziedzinach gospodarki. We Wspólnocie działa wiele wysoko wyspecjalizowanych, także innowacyjnych przedsiębiorstw (głównie małych i średnich firm), ale zazwyczaj nie udaje im się przekształcić w duże przedsiębiorstwa mogące stać się poważnymi graczami w określonych branżach na rynkach światowych. W niektórych sektorach, takich jak np. sektor telekomunikacyjny, wdrażane innowacje przynoszą szybko wymierne korzyści, czego nie obserwujemy w takim samym stopniu przy wdrażaniu innowacji w innych sektorach gospodarki. Przedsiębiorstwa działające na rynku wspólnotowym dziś mają coraz większe problemy ze znalezieniem wysoko wykwalifikowanych pracowników, bez których nie da się budować nowoczesnej i innowacyjnej gospodarki. Średni poziom wykształcenia osób dorosłych w UE jest niższy niż w państwach wysoko rozwiniętych nie należących do Wspólnoty. Negatywne zmiany demograficzne powodujące starzenie się społeczeństw europejskich sprawiają, że do 2030 r., jak prognozuje Komisja Europejska, liczba osób w wieku produkcyjnym zmniejszy się o 6,8 %. Pogorszy to i tak nie najlepszą sytuację na rynku kadr, zwł. jeśli chodzi o pracowników wysoko wykwalifikowanych. Oprócz deficytu kwalifikowanych kadr, istotnym problemem przy budowie innowacyjnej gospodarki wspólnotowej jest wyraźnie odczuwalny w wielu krajach Unii Europejskiej -niedobór kadry inżynierskiej oraz osób, których wykształcenie wiąże się z naukami ścisłymi i technicznymi. Zdaniem Komisji Europejskiej, ciągle zbyt niskie są nakłady na sferę badawczo─rozwojową w państwach członkowskich Wspólnoty. W tej dziedzinie Unia Europejska również ustępuje państwom wysokorozwiniętym. Szacunkowa wartość nakładów na sferę badawczo─rozwojową w Unii Europejskiej osiągnie do 2010 r., według szacunków Komisji,  maksymalnie 2,6% unijnego PKB8. 

Poruszając zagadnienie budowy w Unii Europejskiej innowacyjnej i konkurencyjnej gospodarki, należy zdawać sobie sprawę także z tego, że w obrębie Wspólnoty występuje duże zróżnicowanie w poziomie rozwoju oraz innowacyjności gospodarek poszczególnych państw członkowskich, a także przeznaczanych przez te państwa nakładów na sferę badawczo─rozwojową. Zróżnicowanie to zwiększyło się jeszcze bardziej po ostatnim rozszerzeniu Unii Europejskiej (UE─25 i 27). Sytuacja ta jest bez wątpienia niekorzystna dla rozwoju gospodarczego i społecznego Wspólnoty. Z danych opublikowanych przez instytucje wspólnotowe oraz Światowe Forum Ekonomiczne (Word Economic Forum) wynika, że najbardziej zaawansowanymi w realizacji Strategii Lizbońskiej, a więc w budowie nowoczesnej i innowacyjnej gospodarki w Unii Europejskiej krajami są -Szwecja, Dania i Finlandia. Najnowszy raport Światowego Forum Ekonomicznego –The Lisbon Reviev 2008, wymienia Szwecję jako państwo o najbardziej konkurencyjnej gospodarce w Unii Europejskiej (przed Danią i Finlandią)9. Trzy wymienione państwa Wspólnoty są europejskimi liderami w budowie nowej gospodarki opartej na wiedzy. Nie jest to wynik jakiegoś przypadku. Państwa te od lat realizują politykę, w której kładzie się wielki nacisk na edukację i szkolenie nowoczesnych kadr dla gospodarki oraz sferę badawczo─rozwojową. Wspieranie  przez rządy Szwecji, Danii i Finlandii innowacyjności oraz wdrażania nowoczesnych technologii, zaowocowało w stosunkowo krótkim czasie wydatnym podwyższeniem poziomu konkurencyjności gospodarek tych krajów.

3. NOWOCZESNE TECHNOLOGIE A ROZWÓJ GOPSODARCZY

Motorem przemian współczesnej gospodarki opartej na informacji i wiedzy, jak zauważył A. Tofler, jest rewolucja technologiczna związana z powstałymi stosunkowo niedawno technologiami informatycznymi i komunikacyjnymi (ITC, ang. Information and Communication Technologies). Pośród wdrażanych obecnie nowych technologii, najważniejszymi wydają się być  właśnie technologie IT10. Opublikowany w październiku 2007 r. przez firmę IDC, jedną z najważniejszych firm zajmujących się badaniem światowego rynku teleinformatycznego raport – The Economic Impact of IT, Software, and The Microsoft Ekosystem on The Global Economy, potwierdza opinię naukowców dot. znaczenia technologii IT dla rozwoju gospodarczego w obecnych czasach. Nowe technologie informatyczne są jednym z kluczowych elementów stymulujących rozwój gospodarczy i społeczny państw na całym świecie. Analiza IDC pokazuje, że branża IT przyczynia się bezpośrednio, zarówno do rozwoju gospodarki, jak i do powstawania nowych miejsc pracy. Postęp techniczny z którym  wiąże się postęp cywilizacyjny ma dziś ścisły związek z technologiami IT oraz z rozwijającym się rynkiem oprogramowania11. 

Raport IDC wskazuje też, że decydujący wkład w rozwój gospodarczy państw oparty na wdrażaniu nowoczesnych technologii IT, posiada koncern Microsoft. Działalność tej firmy, zarówno na rynkach lokalnych, jak i na rynku globalnym, wyznacza tempo wzrostu branży IT oraz stymuluje rozwój gospodarczy państw oraz regionów. Microsoft jest pionierem i jednocześnie liderem branży IT. Oprócz zysków, jednym z podstawowym celów działalności koncernu jest wspieranie przedsiębiorczości  opartej na nowoczesnych technologiach. Firma stara się wpływać na poprawę swobodnego dostępu do technologii IT, w tym do tworzonych przez siebie produktów. Microsoft przyczynia się w znaczącym stopniu do likwidowania ciągle jeszcze posiadającego szeroki zasięg zjawiska wykluczenia informacyjnego. Dzięki takiej polityce firma nie tylko utrzymuje swą wysoką pozycję na rynku IT, ale także staje się szczególną instytucją pełniącą ważna misję społeczną, poprzez budowę społeczeństwa informacyjnego oraz wyrównywanie szans członków licznych społeczności  w zakresie dostępu do edukacji i zatrudnienia. Ma to szczególne znaczenie dla budowy nowoczesnej i innowacyjnej gospodarki opartej na wiedzy. Budowa nowej gospodarki wymaga nie tylko technologii, ale także właściwego zarządzania sferę społeczną, dzięki czemu można zaangażować ludzi do budowy społeczeństwa informacyjnego oraz zaawansowanej technologicznie i konkurencyjnej gospodarki