Historia integracji europejskiej

Traktat Nicejski

     Niewystarczający wobec planowanego rozszerzenia Unii Europejskiej o państwa Europy Środkowo-Wschodniej zakres zmian wprowadzonych w Traktacie Amsterdamskim (TA) spowodował, że konieczne stało się zwołanie kolejnej Konferencji Międzyrządowej. Miała ona przygotować Wspólnotę na działanie w warunkach radykalnie zwiększonej liczby państw członkowskich (liczba państw kandydujących wzrosła, bowiem do 12). Konferencja Międzyrządowa roku 2000, której program podstawowy zatwierdzono podczas spotkania Rady Europejskiej w Helsinkach w grudniu 1999 r., miała się zająć przede wszystkim sprawami nieuregulowanymi w TA (tzw. Amsterdam left-overs), pośród których szczególną uwagę zwrócono na kształt i skład Komisji Europejskiej, systemem ważenia głosów w Radzie Unii Europejskiej, rozszerzenie zakresu głosowania większością kwalifikowana oraz zmiany w systemie instytucjonalnym.

            Konferencja Międzyrządowa otwarta została 14 lutego 2000 r. W okresie Prezydencji Portugalskiej prace Konferencji objęły prezentację stanowisk przez poszczególne państwa członkowskie, ustalanie metod obrad oraz możliwych wariantów rozwiązań w odniesieniu do dyskutowanych problemów. Swoje stanowisko przedstawiły także państwa kandydujące do Unii Europejskiej. Druga część Konferencji przypadła na Prezydencję Francuską i zakończyła się przyjęciem tekstu Traktatu podczas grudniowego szczytu Rady Europejskiej w Nicei. W ostatnich tygodniach 2000 r. obrady toczyły się w nerwowej atmosferze pod presją zbliżającego się momentu prezentacji projektu dokumentu.

11 grudnia 2000 r. przyjęto wstępną wersję Traktatu, zaś 12 grudnia zaprezentowano go w Brukseli. Tekst ten konsultowano jeszcze pod względem prawnym oraz językowym. Prace nad jego ostatecznym wykończeniem, prowadzono w ramach Sekretariatu Generalnego Rady do końca stycznia 2001 r. 30 stycznia 2001 r. opublikowano w Brukseli Traktat Nicejski zmieniający Traktat o Unii Europejskiej, traktaty ustanawiające Wspólnoty Europejskie oraz niektóre związane z nimi akty prawne. Traktat podpisano został w Nicei 26 lutego 2001 r. Przewidywano, że wejdzie on w życie w połowie 2002 r. jednak przeciągający się proces ratyfikacyjny sprawił, że Traktat Nicejski zaczął obowiązywać dopiero od 1 lutego 2003 r.

      Traktat Nicejski (TN) składa się z 2 części. W zwięzłej Preambule przypomniano historyczne znaczenie zakończenia istniejącego na kontynencie europejskim podziału, wyrażono też pragnienie sfinalizowania zapoczątkowanego przez Traktat Amsterdamski procesu przygotowania instytucji do poszerzenia Unii Europejskiej oraz potwierdzono wolę kontynuowania negocjacji akcesyjnych i ich pomyślnego zamknięcia. I-sza część Traktatu, obejmuje 6 artykułów, w których zawarto poprawki wnoszone do Traktatu o Unii Europejskiej, Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej, Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Węgla i Stali, a także Protokołu w sprawie przywilejów oraz immunitetów Wspólnot Europejskich. II-ga część (art. 7-13) zawiera postanowienia przejściowe i końcowe. TN zawarto na czas nieokreślony. Do Traktatu dołączono 4 protokoły dot.: rozszerzenia Unii Europejskiej; Trybunału Sprawiedliwości; skutków finansowych wygaśnięcia Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Węgla i Stali oraz Funduszu Badawczego Węgla i Stali i art. 67 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.

      Na Konferencji Międzyrządowej w Nicei podjęto historyczną dla Unii Europejskiej decyzję w spr. przyjęcia do Wspólnoty państw Europy Środkowo-Wschodniej, byłych państw socjalistycznych. Unia Europejska miała zostać powiększona po raz pierwszy aż o 12 nowych państw (miały to być Polska, Litwa, Łotwa, Estonia, Czechy, Słowacja, Węgry, Słowenia, Malta i Cypr (bez części tureckiej), Rumunia i Bułgaria).

      Zgodnie z zapisami TN, Komisja Europejska miała się składać z komisarzy w liczbie odpowiadającej liczbie Państw Członkowski Unii Europejskiej (zasada: 1 kraj-1 komisarz). Po przystąpieniu 27 państwa do Unii Europejskiej, zaproponowano nowe podejście do składu Komisji, polegające na tym, że liczba jej członków miała być odtąd mniejsza od liczby państw członkowskich (mieli być wybierani w systemie rotacyjnym). Traktat wzmacniał pozycję Przewodniczącego Komisji Europejskiej, który miał odtąd rozdzielać kompetencje pomiędzy członków Komisji, mianować wiceprzewodniczących oraz sprawować polityczne kierownictwo na całą instytucją. TN wprowadził nowe zasady dot. głosowania większością kwalifikowaną w Radzie Unii Europejskiej. Poszczególnym państwom przydzielono głosy ważone nieco bardziej proporcjonalnie do ich wielkości, jednak nadal np. Niemcy liczące 82 mln ludności miały mieć tyle samo głosów (tj. 29), co liczące po ok. 60 mln mieszkańców Francja, Wielka Brytania czy Włochy. Wstępnie przydzielono też głosy dla przyszłych Państw Członkowskich Unii Europejskiej. Polska uzyskała 27 głosów w Radzie Unii Europejskiej, czyli tyle samo, co Hiszpania i niewiele mniej od największych państw europejskich. Postanowienia te miały jedynie status deklaracji. Zgodnie z TN, po kolejnym rozszerzeniu Wspólnoty, Parlament Europejski miał się składać z 732 deputowanych. Liczba deputowanych miała być już stała (system rotacyjny). Polsce przyznano 50 miejsc w Parlamencie Europejskim.

TN zreformował też organy sądownicze, tworząc trójinstancyjny system sądownictwa wspólnotowego. Sąd Pierwszej Instancji nabrał charakteru samodzielnego organu sądowniczego

Układ z Schengen

      13 lipca 1984 r. Niemcy i Francja zawarły w Saarbrücken porozumienie mające ułatwić ich obywatelom przekraczanie wspólnej granicy. Porozumienie dot. jedynie kontroli na dotychczasowych drogowych przejściach granicznych. Umową zainteresowały się szybko także państwa Beneluksu (Belgia, Holandia, Luksemburg). Nawiązując do porozumienia z Saarbrucken, 14 czerwca 1985 r. zawarto w Schengen (Luksemburg) nową umowę nazwaną Układem z Schengen. Dotyczyła ona stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach (Schengen I). Umowa z Schengen została zawarta poza wspólnotowym porządkiem prawnym (Układ z Schengen włączono do acquis communautaire dopiero w Traktacie Amsterdamskim). Układ z Schengen wszedł w życie 26 marca 1995 r. Porozumienie nie tylko znosiło kontrolę osób na granicach wewnętrznych państw, które podpisały Układ, ale także wzmacniało współpracę w zakresie bezpieczeństwa i polityki azylowej pomiędzy członkami porozumienia. Układ dot. również współpracy przygranicznej policji z poszczególnych państw.

      Dzięki Układowi z Schengen możliwe stało się swobodne przemieszczanie obywateli z państw należących do Układu, w tym także turystów z państw trzecich, azylantów oraz legalnych imigrantów przebywających na terytorium Wspólnot. Równocześnie wzmocniono kontrolę na granicach zewnętrznych Strefy Schengen oraz zacieśniono współpracę w zakresie zwalczania różnych form przestępczości, zwł. zorganizowanej oraz poprawy kontaktów pomiędzy odpowiedzialnymi za to służbami z poszczególnych państw Układu z Schengen. W 1995 r., kiedy zaczęło obowiązywać porozumienie, do Strefy Schengen włączone zostały także -Hiszpania i Portugalia, w dalszej kolejności Austria i Włochy (1997 r.), Grecja (2000 r.), Dania, Finlandia, Islandia, Szwecja (2001 r.), Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Słowacja, Słowenia i Węgry (2007 r.). Obecnie z Państw Członkowskich Unii Europejskiej, na przystąpienie do Układu z Schengen czekają jeszcze Cypr (2010 r.) oraz Rumunia i Bułgaria (2011 r.)

      Przystąpienie państwa do Układu z Schengen wiązało się także z jego uczestnictwem w Systemie Informacyjnym Schengen (SIS) oraz Systemie Informacji Wizowej (VIS), a także ustaleniem kompetencji odpowiednich organów państwa w zakresie wprowadzania i udostępniania danych gromadzonych w bazach SIS i VIS. Ważnym zagadnieniem związanym bezpośrednio z Układem jest sprawa azylu. Zgodnie z ustaleniami Traktatu Amsterdamskiego w 1999 r. sprawy azylowe uwspólnotowiono, tj. przeniesiono z III do I Filaru Unii Europejskiej. Wnioskodawcą o przyznanie azylu w Unii Europejskiej może być każda osoba, która posiada obywatelstwo państwa nienależącego do Unii Europejskiej. Wniosek o azyl jest rozpoznawany na terytorium tego państwa, gdzie został złożony. Wyjątkiem jest możliwość wystąpienia Państwa Członkowskiego Unii Europejskiej z wnioskiem do państwa, w którym złożono wniosek azylowy o udzielenie osobie azylu. Wniosek o azyl nie może być jednocześnie składany w kilku Państwach Członkowskich Unii Europejskiej (Konwencja dublińska z 15 czerwca 1990 r.).

Konstytucja dla Zjednoczonej Europy

       Projekt Konstytucji dla Europy został opracowany przez powołany specjalnie w tym celu Konwent Unii Europejskiej pod przewodnictwem Valéry’ego Giscard’a ď Estaigne. Konwent zakończył prace nad projektem Konstytucji Europejskiej 10 lipca 2003 r. Ich efektem był liczący 278 stron dokument.

       Konstytucja dla Europy miała zastąpić prawo pierwotne Unii Europejskiej (traktaty i inne dokumenty prawnej z tej grupy). Jej mocą miały być uchylone: Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (TWE) i Traktat o Unii Europejskiej (TUE), a także wszystkie dokumenty zmieniające i uzupełniające traktaty. Jednocześnie Unia Europejska miała uzyskać podmiotowość prawną na arenie międzynarodowej. W propozycji Konstytucji dla Europy dokonano podziału na kompetencje Unii Europejskiej, jej państw członkowskich oraz kompetencje dzielone.

     Po wprowadzeniu ostatecznych poprawek projekt Konstytucji dla Europy został zatwierdzony przez Radę Europejską w dn. 18 czerwca 2004 r. Od tego momentu rozpoczęto proces ratyfikacji Traktatu konstytucyjnego przez poszczególne Państwa Członkowskie Unii Europejskiej.

29 października 2004 r. przedstawiciele 25 państw członkowskich Unii Europejskiej, podpisali w Rzymie Konstytucję dla Europy. Reprezentanci państw przygotowujących się do członkostwa w Unii Europejskiej -Bułgaria i Rumunia, a także aspirująca do członkostwa we Wspólnocie Turcja, podpisały wówczas Akt Końcowy Konstytucji.

      Aby Konstytucja dla Europy mogła wejść w życie, musiała być ratyfikowana przez wszystkie z 25 Państw Członkowskich Unii Europejskiej. Pierwotnie zakładano, że proces ratyfikacji Traktatu konstytucyjnego będzie trwał 2 lata. W zależności od przepisów prawa obowiązującego w poszczególnych państwach, ratyfikacji traktatu dokonać miał parlament lub obywatele poprzez referendum. W większości Państw Członkowskich Unii Europejskiej ratyfikacja wypadła pozytywnie dla Traktatu konstytucyjnego, jednak odrzucenie dokumentów przez Francuzów (29.V.2005 r.) i Holendrów (1.VI. 2005 r.) w referendach krajowych, skutecznie zastopowało proces ratyfikacyjny oraz wprowadzenie Eurokonstytucji.

      W chwili obecnej Unia Europejska funkcjonuje ciągle w oparciu o ustalenia Traktatu Nicejskiego. Do Konstytucji Europejskiej trzeba będzie powrócić w najbliższej przyszłości. Jej przyjęcie jest koniecznym warunkiem dla osiągnięcia pełnej integracji europejskiej, zarówno w wymiarze gospodarczym, jak i politycznym. Konstytucja Unii Europejskiej ma za zadanie ostatecznie uporządkować struktury unijne, w tym system legislacyjno-decyzyjny Wspólnoty. Konstytucja musi też zdefiniować kierunek rozwoju Unii Europejskiej, która prawdopodobnie będzie zmierzać w stronę federacyjnego państwa europejskiego.

[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]